[ 1 / 512 ] ابو على جبّائى دربارهء « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » گويد : « روز جزا بر دين را اراده كرد . » « 1 » [ 1 / 513 ] دين : جزا ؛ چنان كه گروهى از تابعان گفته‌اند ؛ از جمله سعيد بن جبير و قتاده . « 2 » [ 1 / 514 ] طبرسى گويد : « گفته شده كه دين به معناى حساب است . اين معنا از امام باقر عليه السلام روايت شده است . » « 3 » [ 1 / 515 ] صدوق از فضل در ضمن روايتى ، از امام رضا عليه السلام در باب علل الاحكام ، روايت كرده است : « « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » اعتراف به برانگيخته شدن ، حساب‌رسى و رسيدن به سزاى عمل و اثبات مالكيت آخرت براى خداست ؛ آن‌سان كه مالكيت دنيا براى اوست . « 4 » [ 1 / 516 ] كلينى با سند خود به زهرى روايت كرده است كه على بن الحسين عليه السلام هنگام قرائت « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » ، به قدرى آن را تكرار مىكرد كه نزديك بود جان به جان آفرين تسليم كند . » « 5 » تفسير « إيّاكَ نَعْبُدُ وَ إيّاكَ نَسْتَعِينُ » اين جمله التفات از غيبت به خطاب است كه آن تمجيد و ستايش نيكو ، چنين التفاتى را اقتضا مىكند ؛ به گونه‌اى كه بنده ، خويش را در پيشگاه مولاى كريم خود ، حاضر مىبيند و مستقيم ، او را خطاب مىكند و بى هيچ حجاب ، با او هم‌سخن مىشود ، بدين رو اخلاص خود را در عبادت و طاعت ، نزد او ابراز مىدارد و در

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 61 ؛ التبيان ، ج 1 ، ص 36 . ( 2 ) . بنگريد به : التبيان ، ج 1 ، ص 36 . ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 60 ؛ قمى ، ج 1 ، ص 28 ، وى گويد : « دليل آن ، اين آيه است : « وَ قالُوا يا وَيْلَنا هذا يَوْمُ الدِّينِ » ( صافات ( 37 ) 20 ) ؛ التبيان ، ج 1 ، ص 36 . ( 4 ) . الفقيه ، ج 1 ، ص 310 ؛ بحار الانوار ، ج 82 ، ص 54 . ( 5 ) . كافى ، ج 2 ، ص 602 ؛ عياشى ، ج 1 ، ص 37 ؛ بحار الانوار ، ج 82 ، ص 23 .